Nikt nie chciał go słuchać

Agnieszka Olipra

|

Gość Świdnicki 44/2019

dodane 31.10.2019 00:00

Gdy Gustaw Herling- -Grudziński opowiadał na Zachodzie, czego doświadczył w sowieckich łagrach, spotykał się z milczeniem, ze ścianą – mówił Jarosław Górski młodzieży.

Literaturoznawca i pisarz z Warszawy opowiadał uczniom szkół średnich o życiu autora „Innego świata”.

– Pochodził ze zasymilowanej rodziny żydowskiej. Jego rodzice chcieli wychować swoje dzieci na Polaków. W ich domu mówiło się po polsku i czytało polskie książki, zarówno romantyków, jak i pozytywistów. Gustaw wybrał studia polonistyczne, chciał zostać uczonym zajmującym się polską literaturą. Po wybuchu wojny założył jedną z pierwszych organizacji konspiracyjnych. Po kilku miesiącach wyjechał do Lwowa, by tam mobilizować młodzież do takiej samej działalności. Sowieckie służby bezpieczeństwa wiedziały, co robi, i podczas próby przedostania się na Zachód, został zatrzymany. Po krótkim procesie został skazany na 5 lat obozu reedukacyjnego – informował prelegent.

Jarosław Górski przybliżył młodzieży realia życia w łagrze. Zwrócił uwagę, że w tym miejscu nie obowiązywała żadna etyka, tylko prawo silniejszego.

– Kradzież była na porządku dziennym. Kto nie kradł, ten nie przeżył. Więźniowie spali w ubraniach i butach. Z jednej strony byli zbyt zmęczeni katorżniczą pracą, by je ściągać. Pracowali bowiem od świtu do nocy, przy nawet 60-stopniowym mrozie. Z drugiej, w ten sposób chronili się przed kradzieżą – stwierdził polonista.

Gustaw Herling-Grudziński spędził w łagrze 1,5 roku i omal nie przypłacił tego życiem. Wydostał się z niego na mocy układu Sikorski–Majski. Po wojnie mieszkał we Włoszech. Przez dłuższy czas ani tam, ani w innym zachodnim kraju nie mógł wydać swoich wspomnień z obozu. Sytuacja zmieniła się, gdy między ZSRR a USA rozpoczęła się tzw. zimna wojna. „Inny świat” ujrzał światło dzienne w 1951 roku w Wielkiej Brytanii. To była pierwsza książka, która mówiła o łagrze od wewnątrz, obnażała system sowiecki.

Wykład pt. „Gustaw Herling-Grudziński i inni więźniowie stalinowskich łagrów” w ramach cyklu „Inne światy” 25 października zorganizowała Biblioteka pod Atlantami. Okazją było 100. rocznica urodzin Gustawa Herlinga-Grudzińskiego oraz ustanowienia przez Sejm RP 2019 jego rokiem.